Verdwenen spoorlijnen in Nederland

‘Het is een kruising tussen ontdekkingsreizen en archeologie’

Tot hun verrassing wordt Atlas van de verdwenen spoorlijnen in Nederland zó enthousiast ontvangen dat onlangs een vijfde druk verscheen. Victor Lansink (kunsthistoricus) en Michiel ten Broek (railverkeerskundige) lichten hun liefhebberij toe en delen hun top 3.

NS verborgen spoorlijnen lokaalspoor.jpg

Samen trokken ze er als collega’s al jaren geleden op uit om oude stationsgebouwen in kaart te brengen. In hun vrije tijd welteverstaan. Victor: ‘Zo kwamen we vanzelf op de verdwenen lijnen. De geschiedenis die ermee verteld wordt, spreekt ons enorm aan. Er zijn véél meer lijnen geweest dan je denkt. De overblijfselen vertellen een verhaal. Het is ontzettend leuk om zo’n lijn ter plaatse te onderzoeken. Het is een kruising tussen ontdekkingsreizen en archeologie.’ Torens in het weiland Sommige oude lijnen zijn nu in gebruik als fiets- of wandelroute, andere locaties zijn overwoekerd. Michiel: ‘Zo hebben wij ze het liefst, in een wat sneue staat. Het zijn zeldzame plekken in een opgeruimd land als Nederland. Zo ontdek je opeens twee torens midden in een weiland: dat zijn de oude brughoofden. De lol zit ‘m voor ons in de sfeer van het verleden en het ontdekken van zulke overblijfselen zoals een hek of een paaltje. Even voor de duidelijkheid: we laten alleen onze voetafdruk achter en nemen niets mee.’ Idyllisch stationnetje Je komt nog eens ergens. Victor: ‘Ja! We hebben zoveel avonturen beleefd. Soms moet je echt zoeken naar resten en letterlijk graven om iets tegen te komen. En soms is het evident: het is geweldig om bijvoorbeeld in het open Friese landschap opeens op een idyllisch stationnetje te stuiten. Denk aan Morra-Lioessens; dit voormalige station ligt aan de verdwenen lijn naar Dokkum-Anjum. Die lijn volgen we dan. We laten ons verrassen en mijmeren samen over het waarom van de aanleg, hoe het eruit gezien moet hebben. En leggen vast wat daar nu nog van over is. In de Atlas doen we eigenlijk precies hetzelfde: daarin hebben we van 1000 kilometer verdwenen spoor onze indrukken verzameld, in woord en beeld.’ Het boek Atlas van de verdwenen spoorlijnen in Nederland is onder meer te koop bij AKO. Meer informatie over de bezigheden van Victor en Michiel: www.railtrash.net.

Top 3

verborgen spoorlijnen van Victor en Michiel:

NS verborgen spoorlijnen portret Michiel en Victor.jpg

Michiel ten Broek (links) en Victor Lansink op de spoorlijn van de NBDS bij Liempde

NS verborgen spoorlijnen Amersfoort Kesteren.jpg

Station Woudenberg-Scherpenzeel

1. Amersfoort – Kesteren, de Kersenlijn.

Michiel: ‘Dat was ooit een onderdeel van een lijn van Amsterdam naar Keulen via Nijmegen. Er waren meer opties. Deze is vervallen bij het samengaan van de diverse spoorwegmaatschappijen in NS. Het was een kaarsrechte hoofdspoorlijn dwars door het land. Met fraaie stations zoals het nu charmant vervallen Woudenberg-Scherpenzeel. En het zeldzame “vorkstation” Kesteren op de aansluiting met de Betuwelijn. Het gedeelte tussen Leusden en Veenendaal is verdwenen. Een groot gedeelte is nu wandelpad, op een geleidelijk steeds hoger wordende dijk in een fraaie omgeving. Het bijzondere van deze spoorlijn is dat er nog origineel hekwerk uit 1880 staat. Verroest en verbogen, met bomen die erdoorheen groeien; prachtig. Je moet de route met een speurende blik volgen.’

NS verborgen spoorlijnen treinrails huis.jpg

Het voormalige station van Blija tussen Leeuwarden en Dokkum

2. De Noord-Friese lokaalspoorwegen

Victor: ‘Het gaat om de lijn Leeuwarden-Dokkum-Anjum, met zijtakken Stiens-Harlingen en Tzummarum-Franeker. Het is een mooi voorbeeld van de ontsluiting van landelijke gebieden van rond 1900, met lijnen die in de jaren dertig alweer grotendeels werden opgeheven. Er zijn hier ook nog veel plattelandsstationnetjes aanwezig. Sommige in authentieke staat – dat vinden wij de leukste - andere piekfijn gerestaureerd. In dorpen met prachtige namen als Blija, Midlum-Herbaijum, Sint Jacobiparochie. Hier en daar zijn stukjes van het tracé fietspad geworden, herkenbaar aan smalle bruggetjes op zware brughoofden.’

NS verborgen spoorlijnen treinrails.jpg

Een overgebleven deel van het Duitse Lijntje

3. De Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg van Boxtel tot Gennep, het Duitse Lijntje

Victor: ‘De lijn liep zelfs helemaal door tot Wesel in Duitsland. Een bijna kaarsrechte hoofdspoorlijn, ooit van internationale allure, maar nu verdwenen. Op een stuk tussen Boxtel en Veghel na, dat grotendeels overwoekerd is. Maar waarvoor – helaas – nu ook opbraak dreigt, aangezien de gemeenten de grond hebben gekocht en aan plannenmakerij zijn begonnen. Overigens is de rest van het ruim vijftig kilometer tellende Nederlandse deel bewandelbaar als Lange-Afstands-Wandelpad en fietsroute.’

Bekijk voor meer verhalen over verborgen spoorlijnen ook ons Instagramaccount @NS_online.

Tekst: Manon Wigny. Beeld: Victor Lansink.

Deel via: